Προσαρμογή στην Νέα Πραγματικότητα-
Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή,
Καινοτόμες Δράσεις για τους Πολίτες
ΠΡΑΣΙΝΟ ΤΑΜΕΙΟ


Οι πλημμύρες της τελευταίας περιόδου, ανέδειξαν εμφαντικά μια αναγκαιότητα. Την αντιμετώπιση της διαχείρισης των φερτών υλών – μπαζών που συσσωρεύονται κατακλύζοντας υποδομές και εκτάσεις, δημιουργώντας προβλήματα στο οδικό δίκτυο, την κίνηση των οχημάτων των σωστικών συνεργείων και των νοσοκομειακών μονάδων προς και από την πληγείσα περιοχή.

Σύμφωνα με το Σχέδιο “Δάρδανος”1, οι Δήμοι είναι υπεύθυνοι για την διαχείριση της κατάστασης αυτής. Βασικός Στόχος του Έργου είναι ο σχεδιασμός, η αξιολόγηση, η κοστολόγηση και η πιλοτική εφαρμογή ενός σχεδίου σχετικά με την διαχείριση φερτών υλικών και μπαζών από τους Δήμους, τα οποία προκύπτουν από την εκδήλωση πλημμυρικών φαινομένων και παράλληλα ο υπολογισμός του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της λύσης αυτής. Η λύση που θα προταθεί θα οδηγήσει στην ανάπτυξη και εφαρμογή, δράσης για την
αξιοποίηση και αειφόρο διαχείριση των φυσικών πόρων, εφαρμόζοντας τους κανόνες κυκλικής οικονομίας, ανακτώντας πολύτιμα υλικά, συμβάλλοντας στην
αποδοτικότητα των πόρων και την μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος.

Η βασική νομοθεσία που λαμβάνεται υπόψη είναι η οδηγία Οδηγία για τις Πλημμύρες (Οδηγία 2007/60/ΕΚ), η οποία ενσωματώθηκε στην εθνική νομοθεσία με την ΚΥΑ 31822/1542/Ε103 το 2010 καθώς και η συνακόλουθη της οδηγίας έκδοση των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας (ΣΔΚΠ), η οποία ενσωματώθηκε στην εθνική νομοθεσία με την ΚΥΑ 31822/1542/Ε103 το 2010. Μέσα στα ΣΔΚΠ που διαθέτει η χώρα για όλα τα υδατικά της διαμερίσματα περιλαμβάνονται τα απαραίτητα μέτρα και προτεραιότητες για την πρόληψη, την ετοιμότητα και την αποκατάσταση των επιπτώσεων ενός πλημμυρικού φαινομένου.

Το Σχέδιο «ΔΑΡΔΑΝΟΣ» για την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών και άμεσης διαχείρισης των συνεπειών από την εκδήλωση πλημμυρικών φαινομένων, αναφέρει τους ΟΤΑ Α’ Βαθμού ως υπεύθυνους για την διαχείρισης των φερτών υλών συνέπεια της εκδήλωσης του πλημμυρικού φαινομένου. Για το λόγο αυτό επιλέχθηκε ο Δήμος Αργιθέας, ο οποίος έχει πληγεί από τις τελευταίες πλημμύρες του φαινομένου ΙΑΝΟΣ για την πιλοτική υλοποίηση της δράσης.

Η διαχείριση των φερτών υλών εμπίπτει στις διατάξεις της οδηγίας (ΕΕ) 2018/851, η οποία επιβάλλει συγκεκριμένους κανόνες διαχείρισης των υλικών αυτών και οι οποίοι θα ληφθούν υπόψη κατά το σχεδιασμό της δράσης και την πιλοτική εφαρμογή της. Η προτεινόμενη λύση για την ορθολογική διαχείριση των φερτών υλών εμπίπτει και ακολουθεί τον Ευρωπαϊκό Νόμο για το Κλίμα με την μέτρηση των περιβαλλοντικών δεικτών αποδοτικότητας των πόρων και του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της διαχείρισης των υλικών αυτών. Στην προτεινόμενη δράση και πιλοτική εφαρμογή της θα γίνει ο υπολογισμός των βασικών δεικτών μέτρησης περιβαλλοντικού αποτυπώματος (σύμφωνα με τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και τους αλγορίθμους υπολογισμού της Eurostat, και οι δυο δείκτες αποδοτικότητας πόρων σύμφωνα με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDG 12.2.1 και SDG 12.2.2). Ο τρόπος διαχείρισης των φερτών υλών με την ανάκτηση του μεγαλύτερου ποσοστού αυτών και την επαναφορά σε χρήση, εμπίπτει στους κανόνες κυκλικής οικονομίας όπως αναφέρονται στο COM(2020)98 όπως τροποποιήθηκε και ισχύει μετά την έγκριση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας . H “απόδειξη” της εφαρμογής των κανόνων αυτών θα γίνει με τον υπολογισμό των δεικτών κυκλικής οικονομίας της EUROSTAT κατά την πιλοτική εφαρμογή της δράσης. Τέλος η πρόταση που υποβάλλεται, αποδεικνύει και συνδέει τη ραγδαία βροχόπτωση στην περίπτωση της Θεσσαλίας με την κλιματική αλλαγή. Η δυνατότητα αυτή, ευθείας σύνδεσης των πλημμυρικών φαινομένων με την κλιματική αλλαγή εμπίπτει και ακολουθεί τη στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (2020/2532(RSP)) που ψηφίστηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 11.12.2020 αλλά και την ελαχιστοποίηση και την αντιμετώπιση των ζημιών που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, όπως προβλέπεται στο άρθρο 8 της Συμφωνίας του Παρισιού.

Οι φερτές ύλες αποτελούν την συσσώρευση υλικών & αποβλήτων διαφόρων κατηγοριών που παρασύρονται από τα νερά κατά την διάρκεια του πλημμυρικού φαινομένου. Τα υλικά αυτά, είναι στο μεγαλύτερο ποσοστό τους φυσικοί πόροι, οι οποίοι με την κατάλληλη διαχείριση μπορούν να επιστραφούν για χρήση. Η διαχείριση αυτή , που ακολουθεί τους κανόνες που προβλέπονται στην οδηγία (ΕΕ) 2018/851, οδηγεί στην δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης των υλικών αυτών σε ποσοστό μέχρι 90% κατά βάρος και την αειφόρο διαχείριση τους. Παράλληλα συμβάλλει στην εφαρμογή της πολιτικής του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη Σχεδίο “Δάρδανος” για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων που δημιουργούνται 9 στους Δήμους από τα έντονα πλημμυρικά φαινόμενα. Η διαχείριση των φερτών υλών θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με τους κανόνες κυκλικής οικονομίας, όπως περιγράφονται στην αναθεωρημένη ανακοίνωση της ΕΕ για την κυκλική οικονομία COM(2020)98. Η διαχείριση αυτή συμβάλλει στον περιορισμό παραγωγής αποβλήτων στο ελάχιστο διαθέτοντας τα επεξεργασμένα υλικά σε επαναχρησιμοποίηση από τους Δήμους στους οποίους έχουν αρχικά συσσωρευθεί ως απόβλητα ενός πλημμυρικού φαινομένου. Επιμέρους στόχο που ικανοποιείται με την πρόταση που υποβάλλεται στην παρούσα πρόσκληση, αποτελεί η πολλαπλασιαστικότητα των αποτελεσμάτων που θα προκύψει από την δράση αυτή , με εφαρμογή της σε όλα τα μέλη/Δήμους του Δικτύου Πόλεων με Λίμνες στην Ελλάδα.

 

Αναλυτική παρουσίαση σκοπού, στόχων και δράσεων έργου

Η κλιματική αλλαγή συντελείται ήδη και αναμένεται να συνεχιστεί. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα και οι κλιματικές εκδηλώσεις που συνεπάγονται κινδύνους όπως οι πλημμύρες, αναμένεται να αυξηθούν και να ενταθούν σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Οι συνέπειες και τα τρωτά σημεία όσον αφορά τα οικοσυστήματα, τους οικονομικούς τομείς και την ανθρώπινη υγεία και καλή διαβίωση γίνονται ολοένα και πιο εμφανή και έντονα. Η κατάσταση αυτή αποτελεί την νέα πραγματικότητα , στην οποία οι Δήμοι καλούνται να προσαρμοστούν και να την αντιμετωπίσουν. Σκοπός της πρότασης είναι η ανάπτυξη κοινής μεθοδολογίας και προσέγγισης για την διαχείριση των φερτών υλών, που προκαλούνται κατά την διάρκεια μιας πλημμύρας και συσσωρεύονται κατακλύζοντας υποδομές και εκτάσεις, δημιουργώντας τεράστια προβλήματα στο οδικό δίκτυο, την κίνηση των οχημάτων των σωστικών συνεργείων και των νοσοκομειακών μονάδων προς και από την πληγείσα περιοχή. Οι πλημμύρες ως φαινόμενα εντάσσονται στην κατηγορία των φυσικών καταστροφών, όπως αυτές ορίζονται στο παράρτημα Α-1-1 της ΥΑ 1299/2003 «Γενικό Σχέδιο Πολιτικής Προστασίας με την συνθηματική λέξη ΞΕΝΟΚΡΑΤΗΣ», γιατί μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή και την περιουσία των ανθρώπων με δυσμενείς επιπτώσεις στην οικονομία και τις υποδομές της χώρας. Η μεθοδολογία που θα αναπτυχθεί περιλαμβάνει τον σχεδιασμό, την αξιολόγηση, και την κοστολόγηση σχετικά με την διαχείριση φερτών υλικών και μπαζών από τους Δήμους, θα εφαρμοστεί δε, σε μια πιλοτική δράση στον Δήμο Αργιθέας, ο οποίος έχει υποστεί τις καταστροφικές συνέπειες του ΙΑΝΟΥ και έχει την ανάγκη διαχείρισης μεγάλων ποσοτήτων φερτών υλών. Κατά την εκδήλωση του “Κυκλώνα ΙΑΝΟΥ” στην περιοχή των υδρολογικών λεκανών της νοτιοδυτικής Θεσσαλίας εκδηλώθηκαν εκατοντάδες μικρά και μεγάλα κατολισθητικά φαινόμενα, τα οποία περιλαμβάνουν όλους σχεδόν τους τύπους αστάθειας και ειδικότερα τυπικές περιστροφικές κατολισθήσεις, ανατροπές βραχωδών όγκων, ροές εδαφών και ροές κορημάτων, καταρρεύσεις και εντονότατη διάβρωση του εδαφικού μανδύα, που αναπτυσσόταν κατά θέσεις και είχαν ένα σημαντικό πάχος. Τα φαινόμενα αυτά, και κυρίως ή σπάνια ένταση τους, ενίσχυσαν σημαντικά με στερεοπαροχή τους την επιφανειακή απορροή αυξάνοντας τον όγκο της σε ένα σημαντικό ποσοστό (που υπερβαίνει το 55% ), αυξάνοντας δραματικά τον όγκο των υδάτων. Η ταχεία συγκέντρωση και μετακίνηση της μικτής μάζας που περιλάμβανε ρευστή και στερεή φάση, καθώς επίσης και τα θραύσματα βλάστησης (δέντρα κλπ) αλλά και αντικείμενα ανθρωπογενούς προέλευσης (αδρανή υλικά κ.τ.λ.), τροφοδότησε τις φυσικές κοίτες του υδρογραφικού δικτύου, με όγκους στην μονάδα του χρόνου (απορροή) που δεν μπορούσε να παραληφθεί από την υφιστάμενη παροχετευτική δυνατότητα του. Η λύση που θα δοθεί θα μπορεί να εφαρμοστεί στους Δήμους/Μέλη του Δικτύου Πόλεων με Λίμνες, προσαρμοσμένη στις τοπικές συνθήκες της κάθε περιοχής. Παράλληλα σκοπός της δράσης είναι η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της λύσης με την μέτρηση δεικτών υπολογισμού του περιβαλλοντικού αποτυπώματος και της αποδοτικότητας των πόρων σύμφωνα με τον υπολογισμό που προβλέπεται από την Εurostat και τα UN-2030. Τέλος η πρόταση στοχεύει στο να συνδέσει με επιστημονικά και τεχνικά κριτήρια το πλημμυρικό φαινόμενο με την κλιματική αλλαγή. Το βαθύ βαρομετρικό χαμηλό που δημιουργήθηκε και εξελίχθηκε σε Μεσογειακό Κυκλώνα με έντονα χαρακτηριστικά (Κυκλώνας Ιανός) αποτελεί έναν από τους εξι μεσογειακούς κυκλώνες που έχουν εμφανιστεί στην Ελλάδα από το 1982, όπου οι τέσσερις Κυκλώνες εμφανίστηκαν το διάστημα 2016-2020. Η αυξητική τάση της εμφάνισης τους στην Ανατολική Μεσόγειο την τελευταία 10ετία, καθώς και η αύξηση της έντασης τους, εμφανίζουν τα χαρακτηριστικά αποτελέσματος της κλιματικής αλλαγής. Η σύνδεση αυτή θα συμβάλλει στην αξιολόγηση της δράσης ως: δράση προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και θωράκισης των δήμων σε περίπτωση εκδήλωσης ανάλογου φαινομένου.

Στόχοι:

  1. Προληπτική δράση. Οι προληπτικές δράσεις, εκτός του ότι σώζουν ζωές και προστατεύουν το περιβάλλον, μπορεί να αποδειχθούν πιο αποδοτικές από πλευράς κόστους. Οι Δήμοι με την προδραστικά σχεδιασμένη λύση που προτείνεται στην παρούσα πρόταση θα μπορούν με ταχύτητα να αντιμετωπίσουν την ραγδαία συσσώρευση φερτών υλών ως αποτέλεσμα ενός ακραίου πλημμυρικού φαινομένου. Σύμφωνα με το “Σχέδιο δράσεων Πολιτικής Προστασίας για την αντιμετώπιση κινδύνων από την εκδήλωση πλημμυρικών φαινομένων”, κατά τη διάρκεια και μετά την εκδήλωση της καταστροφής, τα έργα και δραστηριότητες που απαιτούνται για την άμεση αποκατάσταση της λειτουργίας των πάσης φύσεως έργων στο πλαίσιο εφαρμογής του σχεδιασμού αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών και άμεσης/βραχείας διαχείρισης συνεπειών, έχουν χαρακτήρα κατεπείγουσας ανάγκης.
  2. Ταχεία αντίδραση. Η πρόταση που υποβάλλεται στην παρούσα πρόσκληση, συμβάλλει στην ταχεία αντίδραση του Δήμου σε ένα έκτακτο πλημμυρικό φαινόμενο , στον σχεδιασμό της ετοιμότητας στην διαχείριση των φερτών υλών τα οποία αποτελούν τον μεγαλύτερο κίνδυνο εμπλοκής των υποδομών της περιοχής.
  3. Σύγχρονη αντιμετώπιση με σύγχρονα εργαλεία. Οι δράσεις που προτείνονται στην παρούσα πρόταση , θα αξιολογηθούν με βάσει τους δείκτες που έχουν προσδιοριστεί για τον υπολογισμού του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, και της αποδοτικότητας πόρων ( βάση της Eurostat και των UN-2030)
  4. Συμβολή στην Εθνική και Ευρωπαϊκή νομοθεσία. Με δεδομένο ότι βιώνουμε ολοένα και περισσότερο τις καταστροφικές και απρόβλεπτες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και της εξάντλησης των πόρων, η Εθνική και Ευρωπαϊκή νομοθεσία συμβάλλει ώστε οι δημόσιες πολιτικές να προσαρμοστούν στη νέα αυτή πραγματικότητα.

Δράσεις

Το έργο θα υλοποιηθεί σε τρεις φάσεις : 1. Σχεδιασμός δράσεων, 2. Υλοποίηση δράσεων, 3. Διάδοση αποτελεσμάτων δράσεων

Ο Αντίκτυπος του Έργου είναι άμεσος, με την έγκαιρη αντιμετώπιση (απομάκρυνση / διαχείριση) των φερτών υλών – μπαζών που συσσωρεύονται κατά την εκδήλωση ενός ραγδαίου πλημμυρικού φαινομένου κατακλύζοντας υποδομές και εκτάσεις, δημιουργώντας τεράστια προβλήματα στο οδικό δίκτυο και την πρόσβαση έκτακτης ανάγκης και πρόνοιας σε πληθυσμούς που έχουν πληγεί και ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία. Είναι επίσης έμμεσος µε την ενίσχυση της απασχόλησης και την κοινωνική καινοτομία, την προστασία του τοπικού περιβάλλοντος και την αποφυγή απώλειας φυσικών πόρων.

Η δράση με την οργανωμένη διαχείριση των φερτών υλών ως αποτέλεσμα ακραίου πλημμυρικού φαινομένου, συμβάλλει στην αποτροπή κινδύνων και αρνητικών επιπτώσεων από κάθε είδους ρύπανση, και την διασφάλιση της καθαριότητας της πόλης. Η διαχείριση των υλικών αυτών που συσσωρεύονται σε διάφορα σημεία του Δήμου αποτελεί ένα δυναμικό “υπόβαθρο” για την ανεξέλεγκτη διάθεση και άλλων ροών αποβλήτων” στις θέσεις που συσσωρεύονται, όπως επισημαίνει ο Συνήγορος του Πολίτη στην έκθεση του “Η διαχείριση των αποβλήτων’’. Η δράση συμβάλλει επίσης στην προαγωγή της ανακύκλωσης και της ανάκτησης φυσικών πόρων, την εξοικονόμηση πρώτων υλών και ενέργειας καθώς το μεγαλύτερο μέρος των φερτών υλών, μετά τον κατάλληλο διαχωρισμό και επεξεργασία μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους Δήμους ως δομικά υλικά. Η ύπαρξη οργανωμένου πρωτοκόλλου δράσης σε περίπτωση δημιουργίας μεγάλου όγκου αποβλήτων από φυσικές καταστροφές και ειδικότερα πλημμυρικά φαινόμενα, συμβάλλει στην μείωση του χρόνου απομάκρυνσης τους και διαχείρισης τους όπως επισημαίνει ο Συνήγορος του πολίτη στην έκθεση του “Η διαχείριση των αποβλήτων’’.

Η ταχεία και αποτελεσματική διαχείριση των φερτών υλών μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο πόρο στη διαδικασία ανάκαμψης και ανασυγκρότησης και μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στην ψυχοκοινωνική οικονομική ανάκαμψη.

Συνοψίζοντας η περιβαλλοντική, οικονομική και κοινωνική ωφέλεια από την δράση που υποβάλλεται στην παρούσα πρόσκληση είναι:

Περιβαλλοντική ωφέλεια

  • Οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις ελαχιστοποιούνται.
  • Οι περιβαλλοντικά επωφελείς στρατηγικές ενθαρρύνονται (π.χ. ανακύκλωση).

Οικονομική ωφέλεια

  • Ελαχιστοποίηση κόστους κανονιστικής και στρατηγικής διαχείρισης.
  • Τόνωση της τοπικής οικονομίας.
  • Κέρδη από την ανακύκλωση των αποβλήτων.
  • Ελαχιστοποίηση πιθανών μελλοντικών οικονομικών επιβαρύνσεων από περιβαλλοντική αποκατάσταση.
  • Ελαχιστοποίηση αρνητικών επιπτώσεων στην υγεία.

Κοινωνική ωφέλεια  

  • Έγκαιρη ανάκαμψη.
  • Η αποτελεσματική διαχείριση διευκολύνει ευρύτερα την ανάκαμψη του Δήμου.
  • Η έγκαιρη απομάκρυνση και διαχείριση των φερτών υλών συμβάλλει στην αποτροπή των κινδύνων για την υγεία του ανθρώπου.
  • Αυξάνονται οι ευκαιρίες απασχόλησης.

Η δράση που παρουσιάζεται στην παρούσα πρόσκληση, συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs UN—2030) και ειδικότερα:

  • Δημιουργεί θέσεις εργασίας μέσω νέων πεδιων ανάπτυξης
  • Ενισχύει την καινοτομία, συμβάλλοντας στην επαναχρησιμοποίηση των πόρων και παρέχοντας τεχνολογικές λύσεις για την περιβαλλοντικά ορθή χρήση υλικών
  • Ενισχύει την ποιότητα ζωής στους Δήμους και συμβάλλει στην βελτίωση χρήσης των πόρων
  • Συμβάλει στη βιώσιμη κατανάλωση και παραγωγή, αυξάνοντας τα καθαρά κέρδη από τις οικονομικές δραστηριότητες με τη μείωση της χρήσης των πόρων, της προστασίας του περιβάλλοντος σε όλο το κύκλο της ζωής, βελτιώνοντας παράλληλα τη ποιότητα της ζωής όλων.

Copyright © lakesnetwork.org